2023 新课标Ⅰ卷 - 第19题 (解答题)

导数综合应用 · 函数单调性分类讨论 · 最值与不等式证明
前置知识回顾:公式与定理 (点击展开)
  • 导函数与单调性:$f'(x) > 0 \implies$ 单调递增;$f'(x) < 0 \implies$ 单调递减。
  • 指数函数求导公式:$(\text{e}^x)' = \text{e}^x$;极值点满足 $f'(x_0) = 0$。
  • 二次函数与对数放缩技巧:构造函数求最值法证明 $g(a) = a^2 - \ln a - \frac{1}{2} > 0$。
已知函数 \(f(x) = a(\text{e}^x + a) - x\).
(1)讨论 \(f(x)\) 的单调性;
(2)证明:当 \(a > 0\) 时,\(f(x) > 2\ln a + \frac{3}{2}\).
基于数学引擎的绝对精确动态绘图

思路与规范推导

破题思路全景图

求导函数:$f'(x) = a\text{e}^x - 1$
分类讨论参数 $a$:$a \le 0$ 时导数恒负,在 $\mathbf{R}$ 单调递减
$a > 0$ 时令导数为零求驻点 $x = -\ln a$,得先减后增(第1问完成)
第2问取最小值:$f(x)_{\min} = f(-\ln a) = a^2 + \ln a + 1$
作差构造新函数 $g(a) = a^2 - \ln a - \frac{1}{2}$
导数分析 $g(a)$ 最小值:$g(a)_{\min} = g(\frac{\sqrt{2}}{2}) = \frac{1}{2}\ln 2 > 0$
证得不等式恒成立(第2问完成)

(1) 讨论 \(f(x)\) 的单调性 满分 4 分

点击查看第 (1) 问单调性讨论步骤

函数 \(f(x) = a\text{e}^x + a^2 - x\) 的定义域为 \(\mathbf{R}\).

求导数可得:

\[ f'(x) = a\text{e}^x - 1 \]
得 1 分

情形 1:若 \(a \le 0\)

对任意 \(x \in \mathbf{R}\),都有 \(a\text{e}^x \le 0\),因此 \(f'(x) = a\text{e}^x - 1 \le -1 < 0\) 恒成立.

所以当 \(a \le 0\) 时,\(f(x)\) 在 \(\mathbf{R}\) 上单调递减.

得 2 分

情形 2:若 \(a > 0\)

令 \(f'(x) = a\text{e}^x - 1 = 0\),解得 \(\text{e}^x = \frac{1}{a} \implies x = -\ln a\).

  • 当 \(x \in (-\infty, -\ln a)\) 时,\(\text{e}^x < \frac{1}{a} \implies f'(x) < 0\),函数 \(f(x)\) 单调递减;
  • 当 \(x \in (-\ln a, +\infty)\) 时,\(\text{e}^x > \frac{1}{a} \implies f'(x) > 0\),函数 \(f(x)\) 单调递增.

综上所述:

当 \(a \le 0\) 时,\(f(x)\) 在 \(\mathbf{R}\) 上单调递减;

当 \(a > 0\) 时,\(f(x)\) 在 \((-\infty, -\ln a)\) 上单调递减,在 \((-\ln a, +\infty)\) 上单调递增.

得 4 分

(2) 证明:当 \(a > 0\) 时,\(f(x) > 2\ln a + \frac{3}{2}\) 满分 8 分

点击查看第 (2) 问不等式证明踩分步骤

当 \(a > 0\) 时,由(1)可知 \(f(x)\) 在 \(x = -\ln a\) 处取得唯一的极小值,也是全局最小值:

\[ f(x)_{\min} = f(-\ln a) = a\left(\text{e}^{-\ln a} + a\right) - (-\ln a) \]

因为 \(\text{e}^{-\ln a} = \frac{1}{a}\),所以:

\[ f(-\ln a) = a\left(\frac{1}{a} + a\right) + \ln a = 1 + a^2 + \ln a \]
得 6 分

要证明 \(f(x) > 2\ln a + \frac{3}{2}\),只需证明:

\[ f(x)_{\min} > 2\ln a + \frac{3}{2} \iff 1 + a^2 + \ln a > 2\ln a + \frac{3}{2} \]

即只需证明对任意 \(a > 0\),恒有:

\[ a^2 - \ln a - \frac{1}{2} > 0 \]
得 8 分

构造函数 \(g(a) = a^2 - \ln a - \frac{1}{2}\)(\(a > 0\)),对 \(a\) 求导:

\[ g'(a) = 2a - \frac{1}{a} = \frac{2a^2 - 1}{a} \]

令 \(g'(a) = 0\),因为 \(a > 0\),解得唯一的正驻点 \(a = \frac{\sqrt{2}}{2}\).

  • 当 \(a \in \left(0, \frac{\sqrt{2}}{2}\right)\) 时,\(g'(a) < 0\),\(g(a)\) 单调递减;
  • 当 \(a \in \left(\frac{\sqrt{2}}{2}, +\infty\right)\) 时,\(g'(a) > 0\),\(g(a)\) 单调递增.

所以 \(g(a)\) 在 \(a = \frac{\sqrt{2}}{2}\) 处取得极小值,也是最小值:

\[ g(a)_{\min} = g\left(\frac{\sqrt{2}}{2}\right) = \left(\frac{\sqrt{2}}{2}\right)^2 - \ln\left(\frac{\sqrt{2}}{2}\right) - \frac{1}{2} = \frac{1}{2} - \ln\left(2^{-\frac{1}{2}}\right) - \frac{1}{2} = \frac{1}{2}\ln 2 \]
得 11 分

因为 \(2 > 1\),所以 \(\ln 2 > 0\),从而 \(g(a)_{\min} = \frac{1}{2}\ln 2 > 0\).

由此可得,对任意 \(a > 0\),恒有 \(g(a) \ge g\left(\frac{\sqrt{2}}{2}\right) > 0\).

即 \(a^2 - \ln a - \frac{1}{2} > 0\),故 \(f(x) \ge f(-\ln a) > 2\ln a + \frac{3}{2}\) 恒成立.证毕.

得 12 分

最终答案核对

解析阅读完毕,点击核对最终答案
(1)当 \(a \le 0\) 时,\(f(x)\) 在 \(\mathbf{R}\) 上单调递减;当 \(a > 0\) 时,\(f(x)\) 在 \((-\infty, -\ln a)\) 上单调递减,在 \((-\ln a, +\infty)\) 上单调递增;
(2)证明见解析.

核心模型与结论

导数双层主元最值模型:外层以 $x$ 为主元通过驻点求出 $f(x)$ 最小值表达式,内层将参数 $a$ 视为主元构造新函数 $g(a)$ 二次求导证最小值大于 0。

易错警示与避坑

讨论单调性时切勿遗漏 $a \le 0$!许多考生只对 $a > 0$ 求驻点,导致分类不全直接被扣 2 分。

高分技法与秒杀

极简构造法:原不等式转化为 $a^2 - \ln a - \frac{1}{2} > 0$ 后,极小值点 $a = \frac{1}{\sqrt{2}}$ 处的 $\ln\frac{1}{\sqrt{2}} = -\frac{1}{2}\ln 2$ 会与平方式 $\frac{1}{2}$ 完美对消常数项,剩下干净的 $\frac{1}{2}\ln 2 > 0$!

诊断与进阶指南

请勾选您在解答此题时遇到的问题或诉求,一键反馈给Ai老师:

上一题 返回试卷导航 下一题